Nesting firesi nasıl doğru hesaplanır?

“Firem yüzde şu kadar” demek kolay. Zor olan, o yüzdenin neyi kapsadığını söylemek. Bir levhadan çıkan fire tek bir sayı değil; üç ayrı kaynağı var ve üçü ayrı yönetilir.

Üç fire, üç kaynak

Yerleşim (nesting) firesi. Parçalar levhaya yerleştikten sonra kalan boşluk. Yazılımın işi bu. İyi bir algoritma parçaları döndürür, gruplar, küçükleri büyüklerin arasına sokar; boşluk azalır.

Kerf. Frezenin ya da testerenin yediği pay. 4 mm freze kullanıyorsan her kesim çizgisinde 4 mm malzeme toz oluyor. Makineye ve takıma bağlı, yazılıma değil. Yazılım kerf’i hesaba katar ama yok edemez.

Kenar payı. Levhanın kenarından bırakılan temizleme payı; taşıma hasarı, kenar çatlağı, vakumun tutması için. 10 mm yaygın. Bu da kesimden gelir.

Birisi “fire %2” diyorsa ilk soru şu: hangisi? Yerleşim firesi mi, üçünün toplamı mı? Kerf ve kenar payı dahil edilmiş bir rakamla yalnızca yerleşimi anlatan rakam yan yana konmaz.

Verim nasıl ölçülür

En sade tanım: verim = net parça alanı / levha alanı. 2100 × 2800 levhada 5,88 m² var; parçaların toplam alanı 5,4 m² ise verim %92, yerleşim firesi %8.

Kerf’i parçaya sayarsan (yani her parçanın etrafındaki kesim payını parçaya ait kabul edersen) aynı levha daha dolu görünür. Bu hesap yanlış değil, ama farklı bir soruya cevap veriyor: “levhanın ne kadarını kullandım?” sorusuna. Malzeme maliyeti için ilk tanım, makine süresi için ikinci tanım daha anlamlı.

Bir de son levha meselesi var. Bir projede 19 levha çıkıyorsa 19’uncusu çoğu zaman yarım kalır. Onu ortalamaya katmak rakamı düşürür, katmamak şişirir. Doğrusu ikisini ayrı söylemek: dolu levhalarda ortalama şu, son levha şu kadar dolu.

Parça karışımı sonucu belirler

Yerleşim firesi sabit bir rakam değil. Bir mutfak projesinde yanaklar, raflar, arkalık şeritleri, çekmece kutuları irili ufaklı gelir; küçükler büyüklerin arasındaki boşluğa oturur, verim yükselir. Yalnızca 2000 × 600 yanaklardan oluşan bir gardırop işinde ise levha kısa sürede “kesilecek yer kalmadı” der; boşluk yönetimi zorlaşır.

Bu yüzden bir programın verimini konuşurken kendi iş karışımınla test et. Satıcının seçtiği ideal parça listesiyle değil.

KalfaCAD’de ölçtüğümüz

Örnek Mutfak projesi: 21 modül, 251 parça, 7 malzeme, 19 levha. 18 mm gövde levhalarının dolu olan dokuzunda net verim ortalama %92, bu projede en iyi levha %95. Kerf parçaya sayılınca ortalama %95. Parça karışımı uygun projelerde %98’in üstünde levhalar çıkıyor; rakam projeye göre değişir. Nesting süresi 22 saniye.

Sitenin eski sürümünde “yerleşim firesi %2’nin altında” yazıyordu. Ölçünce tutmadı; iyi levhada tutuyor, ortalamada tutmuyor. Rakamı düzelttik. Kendi projende ne çıkacağını demo ile görmek en doğrusu.

Karşılaştırırken sorulacaklar

1. Verdiğin fire rakamı yerleşim firesi mi, kerf ve kenar payı dahil mi?
2. Verim nasıl ölçüldü: net parça alanı mı, kerf dahil mi?
3. Hangi parça listesiyle? Benim işimle deneyebilir miyim?
4. Son levha ortalamaya dahil mi?
5. Aynı listeyi iki kez çalıştırınca aynı sonuç çıkıyor mu?

Aylık levha sayısı × levha fiyatı × yerleşim firesi farkı = malzeme tasarrufu. Kendi rakamlarınla hesaplayıcıda dene.